Udruženje građana MOJ SOMBOR

CRKVA SV.JOVANA PRETEČE


CRKVA SV. JOVANA PRETEČE
„Mala crkva", kako je Somborci nazivaju, nalazi se na prostoru na kojem su odvajka bile bogomolje: prethodila im je hrišćanska, koju su Turci pretvorili u džamiju, da bi je, po njihovom izgonu 1687, pravoslavci preinačili za potrebe svog bogosluženja. Ovde su dve godine, od 1716. bile pohranjene mošti cara Uroša V, koje su inoci manastira Jazak, doneli kada je zapretila nova opasnost od Osmanlija. Odlazeći, u znak zahvalnosti su ostavili ikonu Presvete Bogorodice, donetu sa Kosova pri seobi Srba 1690, koja se i danas ovde čuva. Crkvica je 1786. porušena da bi bila podignuta današnja 1790, a vladika bački Jovan Jovanović je osvetio 1796.Toranj je podignut 1820, no pre toga, „akademičeski maler" iz Baje Pavel Đurković je oslikao ikonostas 1809, a drvorezbariju i pozlatu je uradio sugrađanin mu Aleksa Teodorović. „Ikonostas je iznova pozlaćen i ikone na njemu lagirane", 1883. godine.


Arhitektura

Ovo je druga pravoslavna crkva podignuta u Somboru. Prema nekim savremenim izvorima, na ovom mestu i pre Turaka bila je manja pravoslavna crkva, zatim džamija u vreme Turaka, a od 1687. ponovo srpska pravoslavna crkva. Krajem osamnaestog stoleća, 1786. porušena je stara crkva i sazidana nova, osvećena 20. novembra 1790, gabarita 26x10 m, u jednoj varijanti baroka s elementima rokokoa. Deset godina kasnije, završen je i toranj. Novo zvono izliveno u Gracu postavljeno je 1798. Crkva je jednobrodna građevina sa poligonalnom apsidom i bačvastim svodom. Hor je na stubovima toskanskog stila. Severna i južna fasada artikulisane su toskanskim pilastrima (Toskana - pokrajina u Italiji, u kojoj su gradovi Firenca i drugi poznati po arhitekturi renesanse-toskanska arhitektura). Početkom dvadesetog veka na otvorima prozora ugrađno je šest vitraža, koje su darivali ugledni somborci i porodice, dr Jovan Joca Lalošević i drugi. Crkva je više puta obnavljana, veća renoviranja bila su 1939, 1978. kada je ugrađena na zvonima kompjuterska automatika. Godine 2005. izvršena je sanacija krovnog pokrivača, stari crep zamenjen je novim. U porti crkve od 24.juna 1818, nalazi se kameni krst dar porodice Vlaškalić. Pored crkve s ulazom iz porte i ulice je prizemna zgrada parohijskog doma. Prvobitna kuća zbog velike ruiniranosti je porušena i na njenom mestu, istih arhitektonskih karakteristka i gabarita sagrađena nova, čiji su temelji osvećeni 17. juna 2008. Na uglu ogradnog zida porte, na uličnom prostoru , nalazio se kameni krst iz 1857, s bravarskom ogradom, koji je 1974. u saobraćajnom udesu polomljen. Na istom mestu 2007. podignuta je replika starog sa ikonom Sv.Jovana Preteče.Objekat je sačuvao sve arhitektonske elemente originalnog izgleda.

Tekst:Milan Vojnović i Sima Jančić